“Иннова Минерал” ХХК-ийн гүйцэтгэх захирал З.Ган-Очир уул уурхайн салбарын өнөөгийн нөхцөл байдал, хөрөнгө оруулалтын орчин болон ирээдүйн чиг хандлагын талаар эдийн засгийн сэтгүүлчдэд мэдээлэл өглөө.
Тэрбээр дэлхийн эрчим хүчний зах зээлд үүссэн геополитикийн хурцадмал байдал, тэр дундаа АНУ, Израил болон Ираны маргаан Ормузын хоолойн тээвэрлэлтийн эрсдэлийг нэмэгдүүлж, газрын тос, байгалийн хийн үнэ өсөхөд хүргэж байгааг онцолсон юм.
Дэлхийн газрын тос, байгалийн хийн 20 орчим хувь энэ стратегийн гарцаар дамждаг тул тээвэр саатах нь Европ, Африк, Азийн зах зээлд шууд нөлөө үзүүлж буй аж.
Ийм нөхцөлд эрчим хүчний хамаарлаа бууруулах чиглэлд дэлхийн улс орнууд шилжиж, нүүрс, уран болон чухал ашигт малтмалын эрэлт нэмэгдэх хандлагатай байгаа юм байна.
Энэ нь эдгээр нөөцтэй улс орнуудад, тэр дундаа Монгол Улсад боломж үүсгэж болзошгүй аж. Гэвч энэ боломж бодит үр дүнд хүрэхийн тулд урт хугацааны эрчим хүчний шилжилт шаардлагатайг З.Ганчир захирал онцолсон юм.
Түүний хэлснээр, дэлхий даяар уул уурхайн хайгуулын хөрөнгө оруулалт буурч буй энэ үед улс орнууд хөрөнгө оруулагч татахын тулд өрсөлдөөнөө эрчимжүүлж байгаа ажээ.
Иймээс Монгол Улс хөрөнгө оруулалтын орчноо зөөлрүүлж, татвар, зардлын дарамтыг оновчтой болгох шаардлагатай. Тэр дундаа зэсийн салбар дахь АМНАТ өндөр байгаа нь “Эрдэнэт” зэрэг томоохон үйлдвэрүүдийн өргөтгөлийг хязгаарлаж буй талаар дурдав.
Мөн тэрбээр БНХАУ-ын хөрөнгө оруулалтын чиг хандлага өөрчлөгдөж болзошгүйг онцолж, Монгол Улс энэ боломжийг ашиглах хэрэгтэй гэж үзэж буйгаа илэрхийллээ.
Түүнчлэн хайгуулын салбарын онцлогийг тодруулж, энэ нь өндөр эрсдэлтэй, урт хугацааны хөрөнгө оруулалт шаарддаг бөгөөд орд илрүүлэх хүртэл дунджаар 3-5 жил зарцуулдаг. Гэвч тэрбээр Монгол Улс газрын тос зэрэг зарим салбарт хайгуул хангалтгүй байсаар байтал олборлолт руу шууд орж байгаа нь алдаа гэж үзэж байна.
Тэрбээр мөн 2016-2020 оны үед дэлхий даяар литийн хайгуулын “идэвхжил”-ийн үе тохиосон ч Монгол Улс энэ боломжийг ашиглаж чадаагүйг онцолж, энэ нь стратегийн боломж алдагдсан жишээ гэж тайлбарлав.
З.Ган-Очир “Монгол Улсын байгалийн нөөц, хүн амын бүтцийг харгалзан үзвэл Катар шиг эдийн засгийн түвшинд хүрэхийн тулд олон дахин илүү том хэмжээний уул уурхайн төслүүд шаардлагатай ч одоогийн байдлаар хайгуулын хүрээ хангалтгүй байна” гэсэн юм.
Мөн тэрбээр олон улсын жишээг дурдан, Австрали, Канад зэрэг улс орнууд хайгуулын мэдээллээ ил тод, өндөр нарийвчлалтайгаар хөрөнгө оруулагчдад хүргэдэг бол Монголд энэ тогтолцоо хангалттай хөгжөөгүй байгааг шүүмжлэв.
Ирээдүйн чиг хандлагын хувьд хиймэл оюун ухаан уул уурхайн хайгуулд чухал нөлөө үзүүлж, зардал бууруулах, талбай сонголтыг оновчлох боломж нэмэгдэж байгаа ч хүний оролцоог ойрын хугацаанд бүрэн орлохгүй хэвээр байхыг хэллээ.
Түүнчлэн металлын зах зээл 2028-2030 оны хооронд өсөлтийн оргил үе рүү орох магадлалтай ч дараа нь буурах хандлагатай гэж үзэж буйгаа илэрхийлэв.
Тэрбээр Үндэсний баялгийн сангийн хөрөнгийг зөвхөн хадгалах бус, эдийн засгийн бодит хөгжилд ашиглах шаардлагатайг онцолж, өнөөгийн нөхцөлд 6 их наяд төгрөгийг идэвхгүй хадгалах нь боломж алдах эрсдэлтэй гэж тайлбарласан юм.
