Ираны уран бүтээлч Парасту Форухар 1991 оноос хойш Германд амьдарч байгаа ажээ. Эх оронд нь эсэргүүцлийн хөдөлгөөн өрнөж буй энэ өдрүүдэд тэрбээр асар их уур хилэнтэй байгаа тухайгаа DW-д өгсөн ярилцлагадаа дурдсан байна.
Түүний эцэг, эх 1998 оны арваннэгдүгээр сарын 21-нд Тегеран дахь гэртээ амиа алджээ. Энэ хэрэгт Ираны тусгай албад холбогдсон байж болзошгүй гэж үздэг аж.
Шүүхийн ажиллагаа тодорхой үр дүнд хүрээгүй байна. Парасту Форухар жил бүр Тегеранд очиж, амиа алдсан эцэг, эхийнхээ дурсгалыг хүндэтгэх, ёслол зохион байгуулдаг ч Ираны эрх баригчид түүнд хэд хэдэн удаа саад учруулжээ.
DW уран бүтээлчээс эх оронд нь өрнөж буй өнөөгийн нөхцөл байдлын талаар тайлбар авсан байна.
Парасту Форухар: Иранд эмэгтэйчүүд системтэй дарамтад байна
DW: Есдүгээр сарын 21-нд Махса Амини 23 нас хүрэх байсан. Түүнийг хижабаа буруу өмссөн гэж баривчилсан. Тэр цагдаагийн газарт нас барсан талаар та ямар бодолтой явдаг вэ?
Парасту Форухар: Хижаб өмсөөгүйгээс биш, харин Махса Амини хижабаа “зөв зохистой” өмсөөгүй гэдгээс бүх зүйл эхэлсэн. Үүнээс болж түүнд харгис хэрцгий хандаж, зодсон.
Одоо харин гудамжинд гарч буй эмэгтэйчүүд хижабаас бүрэн татгалзахыг шаардан, олон эсэргүүцлийн жагсаал зохион байгуулж байна. Тэд хижабаа олон нийтийн өмнө шатааж байна. Сүүлийн өдрүүдэд хэд хэдэн эмэгтэй буудуулсан тохиолдол ч гарлаа.
Иран дахь ийм мэдээг та хэрхэн хүлээж авдаг вэ? Эх орондоо өрнөж буй үймээний өдрүүдэд танд юу тохиолддог вэ?
-Маш их уур бухимдал төрдөг. Мөн залуу эмэгтэйчүүд ийм харгислалд өртөж, түүнээс зайлсхийж чадахгүй байгаад маш их гунигладаг. Энэ бол нэг төрлийн хавх шиг зүйл.
Энэ шашны дарангуйлал нь эмэгтэйчүүдийг өөрсдөө шийдвэр гаргах эрхгүй болгодог асран хамгаалах тогтолцоонд тулгуурладаг. Иран эмэгтэйчүүд үе дамжин эрхийнхээ төлөө тэмцэж байгаа ч эрх баригчдын харгислалтай тулгарсаар, ялагдсаар байна.
Таны эцэг, эх 1998 онд улс төрийн шалтгаанаар амиа алдсан. Өнөөгийн нөхцөл байдалд та юунаас айж байна вэ?
-Би маш их санаа зовж байна. Ираны эрх баригчид WhatsApp зэрэг интернэт үйлчилгээний зарим хэсгийг хааж байгааг анзаарсан. Тэд мэдээллийг олон нийтэд хүргэхгүй, бүрэн хаахыг оролдож байна.
Ийм зүйл тохиолдох бүрт засгийн газар илүү хатуу дарамт, олноор баривчлах, эсвэл олны дунд гал нээх зэрэг арга хэмжээ авдаг. Тэд эсэргүүцлийг дарахын тулд улам харгис болдог.
2022 оны есдүгээр сарын 21-нд эхний баривчилгаанууд эхэлсэн. Зөвхөн жагсаалд оролцсон эмэгтэйчүүд төдийгүй эсэргүүцэлд оролцоогүй нэртэй идэвхтэнүүдийг ч баривчилсан.
Аюулгүй байдлын хүчнийхэн тэднийг тайлбаргүйгээр авч явж, гэрт нь шууд дайрч орсон. Өнөөдрийг хүртэл тэдний талаар ямар ч мэдээлэл алга байна.
-Британи-Америкийн иран гаралтай жүжигчин Назанин Бониади 1979 оны хувьсгалыг эмэгтэйчүүдийн эсрэг хувьсгал байсан гэж хэлсэн. Харин одоогийн хөдөлгөөн эмэгтэйчүүдийн эрхийг хамгаалж, сэргээх зорилготой байна…
-1979 оны хувьсгалд оролцсон олон хүн үүнийг эмэгтэйчүүдийн эсрэг хувьсгал гэж ойлгоогүй гэж би боддог. Тэд эрх чөлөө, тусгаар тогтнол, шударга ёсны төлөө гудамжинд гарсан ч эсэргүүцлийг дарсан.
Ираны дэглэм угаасаа эмэгтэйчүүдийг үзэн ядсан шинжтэй. Энэ бол эрэгтэйчүүдтэй адил тэгш эрхтэй байлгахыг зөвшөөрдөггүй, эмэгтэйчүүдийн эсрэг нэг төрлийн апартеид (системтэй ялгаварлал, тусгаарлалт, тэгш бус байдал)-ын тогтолцоо юм.
-Та удаан хугацаанд Германд амьдарч байна. Уур хилэн, хүчгүйдлээ хэрхэн даван туулдаг вэ?
-Би жил бүр эцэг, эхийнхээ нас барсан өдөр Иранд очихыг хичээдэг. Энэ нь аюултай гэдгийг мэддэг ч гэсэн. Ираны шүүх надад зургаан жилийн тэнсэн харгалзах ял оноосон. Гэсэн ч би өнгөрсөн жил Иранд байсан.
Энэ бол эсэргүүцлийн нэг хэлбэр, дурсамжийн соёл, шударга ёсны шаардлага юм. Мөн би эх орондоо юу болж байгаа талаар үнэн зөв мэдээлэл түгээхийг хичээдэг. Өөрчлөлт дотооддоо гарах ёстой ч ардчилсан орнууд ч мөн дэмжих ёстой.
-Энэ удаад бүх зүйл өөрөөр эргэнэ гэдэгт та итгэж байна уу?
-Хэцүү асуулт. Жагсагчид маш зоригтой гудамжинд гарч байгааг хараад надад үргэлж найдлага төрдөг. Илүү сайхан амьдралын төлөөх хүний хүсэл надад урам өгдөг. Гэвч дарангуйллын үр дагавар надад маш гүн үлдсэн, харгислалын дурсамж сэтгэл үргэлж сэмрээдэг.
-Олон орноос дүрвэсэн уран бүтээлчид олон нийтийн сүлжээнд эсэргүүцлээ илэрхийлсээр байна. Та энэ нөхцөлд юу хийж чадах вэ?
-Би ийм үед тэмцлээ үргэлжлүүлэх үүрэгтэй иргэн, тиймээс идэвхтэн байдаг. Хамгийн гол нь, эдгээр хүмүүсийн дуу хоолойг түгээх орон зай бий болгох явдал юм. Дараа нь энэ бүх туршлага миний уран бүтээлд заавал тусгалаа олно.
(Энэ нийтлэлд анх “SalamPix” агентлагийн зураг ашиглагдсан байсан бөгөөд тус агентлаг нь олон улсын мэдээллийн агентлагуудад зураг нийлүүлдэг. Гэвч 2026 оны гуравдугаар сарын 12-нд Picture Alliance болон Imago агентлагууд эдгээр зургийг эх сурвалжийн гарал үүсэл болон боломжит засвар, манипуляцийн асуудлаас шалтгаалан буцаан татсаны дараа уг зураг нийтлэлээс хасагдсан байна)
Эх сурвалж: DW
