Монгол Улсын аялал жуулчлалын өсөлтийн цаадах системийн сорилт
“Байгаль гайхамшигтай ч тэнд хүрэх зам хамгийн том саад болж байна”. Энэ өгүүлбэрт Монгол Улсын аялал жуулчлалын өнөөдрийн бодит байдал багтах…
Манай улс сүүлийн жилүүдэд аялал жуулчлалын салбараа эдийн засгийн өсөлтийн чухал хөдөлгөгч хүч болгон хөгжүүлэх зорилт тавьж, гадаад жуулчдын урсгалыг эрчимтэй нэмэгдүүлж буй.
Ковид-19 цар тахлын дараах сэргэлтийн үр дүнд 2025 онд ойролцоогоор 700 мянган гадаад жуулчин хүлээн авсан бол 2026 онд энэ тоог 1 саяд хүргэх зорилт дэвшүүлсэн.
Гэвч тоо өсөж байгаа энэ мөчид нэгэн зөрчил улам “тодорч” байна. Монгол Улс жуулчин татаж чаддаг болсон ч түүнийг тогтоох орчин, систем, бодлого тэр хэрээр хөгжиж амжаагүй байгаа нь бодит үнэн.
Энэ бол Монгол орны өнөөдрийн аялал жуулчлалын хамгийн том парадокс.
Дэд бүтэц – Боломж хааж буй эхний босго
Монголын аялал жуулчлалын хамгийн суурь сорилт бол дэд бүтэц. Жуулчид ирж байгаа ч тэдний хөдөлгөөн дотооддоо хязгаарлагдмал хэвээр байна.
Судалгаагаар Монголд ирсэн жуулчдын 80 гаруй хувь нь зөвхөн Улаанбаатар болон ойролцоох бүсэд төвлөрч буй нь орон нутгийн аялал жуулчлалын хөгжлийг хязгаарлаж байгааг салбарынхан анхааруулдаг.
Замын нөхцөл, тээврийн уялдаа, нислэгийн хүртээмж бүгд жуулчны “туршлага”-д шууд нөлөөлдөг хүчин зүйл хэвээр байна.
Дэлхийн аялал жуулчлалын байгууллага (UNWTO)-ын тайланд “Аялал жуулчлалын өрсөлдөх чадвар нь зөвхөн байгалийн нөөц биш, харин хүртээмж, үйлчилгээ, тогтвортой байдлаар тодорхойлогдоно” гэж онцолсон байдаг. Энэ өнцгөөс харвал Монголын байгаль хүчтэй ч хүртээмж сул хэвээр байгаа юм.
Үйлчилгээ ба хүний нөөц – Туршлагын сул тал
Аялал жуулчлалын салбарын хоёр дахь том сорилт бол үйлчилгээний чанар.
Ажиллах хүчний дийлэнх нь улирлын чанартай, түр хөдөлмөр эрхэлдэг бөгөөд мэргэжлийн сургалт, стандарт жигд биш байна. Үүний улмаас нэг бүсэд өндөр чанартай үйлчилгээ байхад нөгөөд нь суурь түвшин ч хангагдаагүй байх тохиолдол бий.
Жуулчдын сэтгэл ханамжийн судалгаанд Монголын байгаль, соёл өндөр үнэлгээ авдаг ч үйлчилгээний тогтворгүй байдал давтагддаг сул талтай гэж тэмдэглэдэг. Энэ нь нэг зүйлийг тод харуулж буй юм. Тэр нь Монголд “үзэх зүйл” байгаа ч “амсах туршлага” жигд биш байна гэсэн үг.
Улирлын хамаарал – Эмзэг эдийн засгийн бүтэц
Монголын аялал жуулчлал бараг бүхэлдээ зуны улиралд төвлөрсөн бүтэцтэй. Жуулчдын 85-90 хувь нь зөвхөн 6-8 дугаар сард ирж буй. Энэ нь салбарын бизнесүүдийг улирлын орлогоос хэт хамааралтай болгож, өвөл болон бусад улиралд идэвхгүй, бараг зогсох нөхцөл үүсгэж буй юм.
Эдийн засгийн утгаараа энэ бол “өндөр оргилтой боловч тогтворгүй өсөлт” бөгөөд урт хугацааны хөгжлийн хувьд хамгийн эмзэг загвар.
Бодлогын уялдаа – Системийн гол сул тал
Энэ бүхний цаана хамгийн “гүн асуудал” буюу бодлогын уялдаа ба хэрэгжилт оршиж байна.
Төр, хувийн хэвшил, орон нутгийн байгууллагуудын хамтын ажиллагаа хангалтгүй, бодлогын залгамж чанар сул байгаа нь олон сайн санаачилгыг системийн түвшинд хүргэж чадахгүй байгааг салбарынхан онцолж буй юм.
Дэлхийн Банкны нэгэн тайланд “Институцийн уялдаа сул орнуудад аялал жуулчлалын өсөлт хурдан боловч тогтворгүй байдаг” гэж тэмдэглэсэн байдаг нь Монголын өнөөгийн нөхцөлтэй шууд нийцэж байна.
Байгаль орчны дарамт – Амжилтын эрсдэл
Жуулчдын тоо нэмэгдэхийн хэрээр байгаль орчны дарамт ч мөн өсөж байна. Хог хаягдал, усны хэрэглээ, эмзэг экосистемийн доройтол тодорхой бүсүүдэд бодит эрсдэл болсон.
Хөвсгөл нуур, Горхи-Тэрэлж зэрэг аялал жуулчлалын төвлөрсөн бүсүүдэд ачаалал нэмэгдэж, хамгаалалтын менежмент хангалтгүй байгаа нь урт хугацааны тогтвортой байдалд заналхийлж буйг анхаарах зайлшгүй шаардлагатай юм.
Нэгэн байгаль хамгаалагчийн хэлсэн үг энэ эрсдэлийг тодорхой илэрхийлж буйг энд дурдъя. Тэр “Бид байгалиа хамгаалж чадахгүй бол аялал жуулчлал өөрөө өөрийгөө устгана” гэж хэлсэн. Нэгийг бодох л хэрэгтэй.
Шийдэл – Өсөлтөөс тогтвортой хөгжил рүү
Монголын аялал жуулчлалын ирээдүй тоон өсөлтөөр биш, системийн шинэчлэлээр хэмжигдэх ёстой. Иймд
Нэгдүгээрт, агаарын тээврийн хүртээмжийг нэмэгдүүлж, олон улсын нислэгийн сүлжээг өргөжүүлэх шаардлагатай.
Хоёрдугаарт, аялал жуулчлалын бүсүүдийг кластер хэлбэрээр хөгжүүлж, дэд бүтцийг төвлөрсөн бодлогоор шийдвэрлэх хэрэгтэй.
Гуравдугаарт, хүний нөөцийн сургалт, стандарт, үйлчилгээний чанарыг олон улсын түвшинд хүргэх шаардлагатай.
Дөрөвдүгээрт, улирлын хамаарлыг бууруулах зорилгоор өвлийн аялал жуулчлал, соёлын арга хэмжээ, тусгай сонирхлын аяллыг системтэй хөгжүүлэх хэрэгтэй.
Үүнтэй зэрэгцэн Монголын аялал жуулчлалын брэндийг тодорхой, тогтвортой стратегиар олон улсад таниулах нь урт хугацааны өрсөлдөх чадварыг шийдэх гол хүчин зүйл болох биз ээ.
Жуулчин биш, систем л шийднэ
Аялал жуулчлал бол зөвхөн жуулчдын тооны тухай асуудал биш. Энэ бол байгаль, соёл, үйлчилгээ, дэд бүтэц, бодлогын уялдааны нийлбэр систем юм.
Монгол Улс өнөөдөр өсөлтийн шатандаа байгаа ч энэ өсөлт тогтвортой хөгжил болж хувирах эсэх нь өнөөгийн шийдвэрүүдээс шууд хамаарах билээ.
Хэрэв системийн шинэчлэл хийж чадвал Монгол Улс зөвхөн аялал жуулчлалын зорих газар биш, харин чанартай, тогтвортой, олон улсын түвшний аялал жуулчлалын бүс нутаг болон хөгжих бүрэн боломжтой юм.
Д.ЭРДЭНЭТУЯА
