Ираны өндөр албан тушаалтан BBC-д өгсөн ярилцлагадаа “Тегеран Ормузын хоолойн хяналтаас хэзээ ч татгалзахгүй” хэмээн онцолжээ. Тэр “Хэзээ ч үгүй” гэж тодорхой хэлсэн байна.
Ираны парламентын гишүүн, өмнө нь Исламын хувьсгалт гвардийн корпусын командлагч байсан Эбрахим Азизи Тегеранд өгсөн ярилцлагаараа дамжуулан “Энэ бол бидний салшгүй эрх” хэмээн мэдэгджээ.
Тэр “Ормузын хоолойгоор хэн, ямар нөхцөлөөр нэвтрэхийг Иран өөрөө шийднэ. Үүнд хөлөг онгоцуудын зөвшөөрөл ч багтана” гэж хэлсэн байна. Түүний хэлснээр, энэ зохицуулалтыг хуульчлах гэж байгаа аж.
Үндэсний аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хороог ахалдаг тэрбээр “Бид Үндсэн хуулийн 110-р зүйлд үндэслэн байгаль орчин, далайн аюулгүй байдал, үндэсний аюулгүй байдлыг хамарсан хуулийн төсөл өргөн барьж байна. Үүнийг зэвсэгт хүчин хэрэгжүүлнэ” гэж тайлбарлажээ.
Дэлхийн эдийн засагт хүчтэй нөлөө үзүүлж болзошгүй стратегийн энэ усан зам хаагдаж магадгүй гэх болгоомжлол нэмэгдсээр байгаа бөгөөд энэ хямрал богино хугацаанд шийдэгдэхгүй нь тодорхой болж байна.
Дайн Тегеранд шинэ “зэвсэг” олгосон гэж үзэж буй бөгөөд Азизи Ормузын хоолойг “дайсантай тэмцэх стратегийн чухал хэрэгсэл” хэмээн тодорхойлжээ.
Тэрбээр хатуу чиг шугам баримтлагчид давамгайлсан парламентын нөлөө бүхий гишүүн аж. Израилийн цохилтоор өндөр албан тушаалтнууд амиа алдсаны дараа улс төрийн бүтэц улам цэрэгжиж, ялангуяа Исламын хувьсгалт гвардийн корпусын нөлөө нэмэгдсэн шинэ нөхцөл байдалд түүний байр суурь ч тусгалаа олж буй юм байна.
Өнөөдөр Тегеран энэ хоолойгоор дамжин өнгөрөх нефть, хий зэрэг чухал тээврийг хянах боломжоо зөвхөн хэлэлцээний хөшүүрэг бус, урт хугацааны стратегийн давуу тал гэж үзэж байгаа аж.
Тегераны их сургуулийн судлаач Мохаммад Эслами “Дайны дараах Ираны гол зорилго бол тогтоон барих чадвараа сэргээх бөгөөд Ормузын хоолой бол түүний стратегийн хамгийн чухал хөшүүргүүдийн нэг” гэж тайлбарлажээ.
Тэр “Иран бусад улс орнууд шинэ зохицуулалтаас хэрхэн ашиг хүртэх талаар хэлэлцэхэд нээлттэй ч хяналтаа алдахгүй” гэж нэмж хэлсэн байна.
Гэвч ийм байр суурийг Ираны хөрш орнууд эсэргүүцэж буй аж. Анвар Гаргаш энэ үйлдлийг “дайсагнасан далайн дээрэм” хэмээн тодорхойлж, “Хэрэв Иран олон улсын усан замын хяналтаа тавихгүй бол дэлхийн бусад стратегийн гарцуудын хувьд аюултай жишиг тогтооно” гэж анхааруулжээ.
Харин Азизи үүнд хариулахдаа “Манай бүс нутгийг Америкт худалдсан жинхэнэ дээрэмчид бол тэд” хэмээн мэдэгдэж, АНУ-ыг “дэлхийн хамгийн том дээрэмчин” гэж нэрлэсэн байна.
Тэрбээр “Бид бүс нутгийн аюулгүй байдлыг хамтран хангах ёстой гэж үргэлж хэлдэг” хэмээн онцолсон ч Персийн булангийн ихэнх орнууд энэ итгэлцлийг алдсан аж. Зөвхөн Оман улс л Ирантай ойр харилцаагаа хадгалж, хоолойгоор дамжин өнгөрөх хөдөлгөөнийг хэвийн байлгах талаар хэлэлцэж байжээ.
Сүүлийн үед Ираны дотоодод ч санал зөрөлдөөн илэрч эхэлсэн байна. Тус улсын Гадаад хэргийн сайд Аббас Арагчи “Ормузын хоолой бүрэн нээлттэй” гэж мэдэгдсэний дараа Дональд Трамп талархал илэрхийлсэн нь шүүмжлэл дагуулжээ.
Удалгүй Ираны төрийн болон IRGC-тэй холбоотой хэвлэлүүд түүнийг шүүмжилж, мэдэгдлийг “буруу ойлголт төрүүлсэн” гэж үзсэн байна. Үүний дараа Арагчи хоолой зөвхөн IRGC-ийн зөвшөөрөлтэй хөлөг онгоцод, тодорхой чиглэлээр, төлбөртэй нээлттэй байгааг тодруулжээ.
Азизи дотоод зөрчил байгааг үгүйсгэж, “Үндэсний аюулгүй байдлын асуудалд зөөлөн, хатуу чиглэл гэж ялгаа байхгүй” гэж мэдэгдсэн аж.
Ормузын хоолойн хувь заяа дээд түвшний хэлэлцээгээр шийдэгдэх бөгөөд Пакистаны нийслэл Исламабад хотод дахин хэлэлцээ хийхээр төлөвлөж буй юм байна. АНУ-ын талаас дэд ерөнхийлөгч Жэй Ди Вэнс тэргүүлсэн төлөөлөгчид оролцох нь.
Харин Ираны тал оролцох эсэх нь тодорхойгүй хэвээр, АНУ-ын хориг үргэлжилж буй нөхцөлд оролцохгүй байж магадгүй гэж мэдээлж байна.
Трамп өмнө нь Иранаас энэ усан замыг нээхийг шаардсан бөгөөд биелүүлэхгүй бол “тамд амьдарна” хэмээн анхааруулсан. Сүүлд тэр Тегераныг “шантааж хийж байна” гэж буруутгасан юм.
Азизи үүнд хариулахдаа “Үнэн гуйвуулдаг хүнээс их зүйл хүлээхгүй. Бид зөвхөн эрхээ хамгаалж байна” гэжээ.
Тэрбээр мөн Иранд интернэт хязгаарлагдсан хэвээр байгааг тайлбарлахдаа “Аюулгүй байдал хангагдсан үед л хязгаарлалтыг цуцална” гэж мэдэгдсэн байна.
Хүний эрхийн асуудлаар асуухад Азизи АНУ болон Израилийн тагнуулын байгууллагуудыг дотоодын эсэргүүцлийн хөдөлгөөнд оролцсон гэж буруутгажээ.
Тэр “Дайны үед, тэр ч байтугай гал зогсоох үед ч дүрэм журам байдаг” хэмээн хэлсэн байна.
Эх сурвалж: BBC
