Дэлхийн түүхэнд: Дөрөвдүгээр сарын 12

Григорийн тооллын жилийн 102 дахь (өндөр жил бол 103 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 263 өдөр үлдэж байна.

Онцлох үйл явдал

• 467 – Баруун Ромын эзэнт гүрний хаанаар Антемиусыг өргөмжилжээ.
• 1167 – Шведийн хаан Карл Сверкерссон алагдав.
• 1204 – Загалмайтны дөрөвдүгээр аян дайны үеэр Загалмайтны цэргүүд Константинополь хотын хана хэрмийг нэвтэрч, дараа өдөр нь бүрэн эзэлжээ.
• 1606 – Англи-Шотландын хөлөг онгоцууд нэгдсэн хаант улсын далбааг анх удаа мандуулав.
• 1776 – Америкийн хувьсгал: АНУ-ын Хойд Каролина мужийн нутгийн зөвлөл Британиас салан тусгаарлах эсэх асуудлаар санал хураалт явуулжээ.
• 1820 – Грекийг Османы дарлалаас чөлөөлөх нууц бүлэглэл болох Филики Этериагийн толгойлогчоор Александер Ипсилантис сонгогдов.
• 1861 – Америкийн иргэний дайн: Самтер боомтын тулаан: Өмнөд Каролина мужийн Чарльзстон хотод орших Самтерын боомтыг Эх газрын арми бөмбөгдөж эхлэв.
• 1862 – Америкийн иргэний дайн: Пиллоу боомтын тулаан: Теннесси мужийн Пиллоу боомтын орчимд Эх газрын цэргүүд довтолж, хар арьстануудаас бүрдсэн арми бүхэлдээ бууж өгөв.
• 1865 – Америкийн иргэний дайн: Алабама мужийн Мобайл хотод холбоотны арми бууж өгчээ.
• 1877 – Их Британичууд Трансваалийн арлыг булаан эзлэв.
• 1910 – Австри-Унгарын эзэнт гүрний үед угсарсан байлдааны сүүлчийн сөнөөгч онгоц болох “Зрини”-г үйлдвэрээс гаргажээ.
• 1914 – Улсын хурлын газрыг байгуулах тухай тогтоолд Богд Жавзандамба хутагт гарын үсэг зурав.
• 1917 – Дэлхийн I дайн: Канадын цэргийн хүч Вирми Брижийн тулаанд Германчуудыг буулган авч тэр хавийн газар нутгийг Германаас чөлөөлөв.
• 1927 – Шанхайн халдлага: Хятатын удирдагч Чан Кайшигийн тушаалаар Хятадын коммунист намын гишүүдийг Шанхай хотноо цаазлан хороов. Ингэснээр Цэргүүдийн нэгдсэн анхдугаар арми нуран унасан юм.
• 1928 – Германы нисэх хүчний “Бремен” нисэх онгоц атлантын далайг гатлан умардаас өмнө хүрсэн Германы анхны нисэх онгоц болжээ.
• 1934 – Дэлхий дээр бүртгэгдсэн хамгийн хүчтэй хуй салхи АНУ-ын Нью-Хэмпшир мужийн Вашингтон уулын оргилд болжээ. Тухайн үед салхины хурд 400 гаруй км/ц-ийн хурдаар хэмжигдэж байсан гэдэг.
• 1937 – Англи улсын Регби хотод тийрэлтэт хөдөлгүүр суурилуулсан нисэх онгоцыг эрдэмтэн Сир Френк Уиттл туршжээ.
• 1945 – АНУ-ын ерөнхийлөгч Франклин Рүзвельт албан үүргээ гүйцэтгэж байхдаа амьсгал хураав. Ингэснээр дэд ерөнхийлөгч Харри Трумэн АНУ-ын ерөнхийлөгч болсон билээ.
  • Дэлхийн II дайн: Генерал Уиллиам Х.Симпсоноор удирдуулсан АНУ-ын 9-р арми Элба голыг гатлан Магдебург, Тангермюнд хотуудад хүрэв. Ингэснээр АНУ-ын арми Берлин хотоос ердөө 90 гаруй км-ын зайнд дөхөн иржээ.
• 1955 – АНУ-ын эрдэмтэн Жонас Салк хүүхдүүдэд дуслаар өгөх поли вакциныг туршин хөгжүүлж эхлэв.
• 1961 – ЗХУ-ын хөөргөсөн “Восток 1” сансрын хөлөгт суусан Юрий Гагарин сансарт ниссэн анхны хүн болон түүхэнд нэрээ үлдээжээ. Тэр мөн анхны нислэгээрээ задгай сансарт гарч түүхэнд нэрээ дархалсан юм.
• 1963 – ЗХУ-ын цөмийн зэвсэг суурилуулсан “К-33” шумбагч онгоц, Финландын худалдааны “Финнклиппер” онгоцтой мөргөлдөн хүнд хохирол амсав.
• 1980 – Либери улсад төрийн эргэлт болж бослогыг удирдсан Самуэль Дү засгийн эрхэнд гарав. Ингэснээр 130 жилийн туршид Америкийн тоглоомын хүүхэлдэй байсан Либери улс өөрийн замаар замнахаар болжээ.
• 1981 – АНУ-ын Сансар судлалын Шаттл хөтөлбөрийн хүрээнд “STS-1” хөөрч, тус хөтөлбөр үйл ажиллагаандаа оров.
• 1990 – АНУ-ын уран барималч Жим Гери “20-р зууны үлэг гүрвэлүүд” үзэсгэлэнэгээ АНУ-ын Смитсонианы байгалийн түүхийн музейд дэлгэн тавив. Ингэснээр тус улсын байгалийн түүхийн музейн түүхэнд нэг уран бүтээлч бие даасан үзэсгэлэнгээ гаргасан эхний бөгөөд эцсийн тохиолдол болсон юм.
• 1992 – Хүүхдийн паркын үйлчилгээ эрхэлдэг Динсейленд компани “Евро Диснейленд” компани байгуулж Францын Парис хотод соёл амралтын хүрээлэнг нээжээ.
• 1999 – АНУ-ын нэгэн ерөнхийлөгч Билл Клинтоныг өөрийн мэдэгдэлдээ “санаатайгаар худал мэдүүлсэн” гэж үзэн дээд шүүхэд нэхэмжлэл гаргажээ. Гэсэн ч үүнийг дээд шүүх хэрэгсэхгүй болгосон гэж үзэн нэхэмжлэл гаргасан этгээдийг торгоод өнгөрсөн байна.
• 2002 – Израилын нийслэл Йерусалем хотод орших “Махане Йехүда” худалдааны төвд амиа золиослогч этгээд бөмбөг дэлбэлж, 104 хүн амиа алдаж, мөн тооны хүн бэртэж гэмтжээ.
• 2007 – Иракын парламентын ордон байдаг бүсэд амиа золиослогч этгээд бөмбөг дэлбэлсний уршгаар парламентын гишүүн Мохаммед Авад болон өөр бусад 20 гаруй хүн амиа алдав.
• 2009 – Зимбабве улсын засгийн газар Зимбабвен долларыг гүйлгээнээс хасав.
• 2014 – Чилийн Валпарайсо хотод түймэр дэгдэж, 16 хүн амиа алдан, 2,000 гаруй орон байр шатжээ.
• 2017 – Өмнөд Африкын сөрөг хүчний тэргүүн Жулиус Малемагийн зохион байгуулсан “Зума огцрох ёстой” эсэргүүцлийн жагсаал нийслэл хотод дэгдэв.

Мэндэлсэн алдартнууд

• 959 – Японы эзэн хаан Эн Юү (991 онд нас барсан)
• 1577 – Данийн хаан IV Кристиан (1648 онд нас барсан)
• 1777 – АНУ-ын ес дэх Төрийн нарийн бичгийн дарга Хенри Клей (1852 онд нас барсан)
• 1799 – Швейцарийн холбооны хоёр дахь ерөнхийлөгч Хенри Дрой (1855 онд нас барсан)
• 1823 – Оросын нэрт жүжгийн зохиолч Александр Островский (1886 онд нас барсан)
• 1839 – Оросын дорно дахин судлалын нэрт эрдэмтэн, газар зүйч Николай Пржевальский (1888 онд нас барсан)
• 1871 – Грекын 130 дахь ерөнхий сайд Йоаннис Метазас (1941 онд нас барсан)
• 1884 – Нобелийн шагналт Германы физикч Отто Маерхоф (1951 онд нас барсан)
• 1894 – Португалийн 13 дахь ерөнхийлөгч Франциско Кравейро Лопес (1964 онд нас барсан)
• 1902 – Нидерландын 36 дахь ерөнхий сайд Луис Бийл (1977 онд нас барсан)
• 1903 – Нобелийн шагналт Голландын эдийн засагч Йан Тинберген (1994 онд нас барсан)
• 1924 – Францын ерөнхий сайд, эдийн засагч Реймон Барр (2007 онд нас барсан)
• 1931 – Оросын яруу найрагч Леонид Дербенёв (1995 онд нас барсан)
• 1933 – Монсеррат Кабалье (2018 онд нас барсан) испаний дуурийн дуучин (сопрано).
• 1936 – Сейнт Киттс ба Невис улсын дөрөв дэх ерөнхий сайд Кеннеди Симмондс
• 1941 – Английн домогт хөлбөмбөгч Бобби Моор (1993 онд нас барсан)
• 1942 – Өмнөд Африкын дөрөв дэх ерөнхийлөгч Жейкоб Зума
• 1946 – Умард Атлантын цэргийн эвсэл буюу НАТО-н 10 дахь ерөнхий нарийн бичгийн дарга Жорж Робертсон
• 1948 – Италийн дасгалжуулагч, хөлбөмбөгч Марсело Липпи
• 1952 – Америкийн яруу найрагч Гари Сото
• 1956 – “Загалмайлсан эцэг II”, “Дотоод харилцаа”, “Өүшиний 11, 12, 13” киноны од жүжигчин Энди Гарсиа
• 1970 – Дэлхийн аваргын алт, мөнгөн медальт Канадын гүйлтийн тэшүүрч Сильвиан Бүшар
• 1976 – Олимпын хүрэл медальт Оросын гүйгч Ольга Котлярова
• 1978 – Британы хөгжмийн зохиолч, продюсер, аргил гитарчин, даралтад хөгжимчин, Coldplay хамтлагийн үүсгэн байгуулагч Гай Бэрримэн
• 1979 – “Алтан Бөмбөрцөг” наадмын гурван удаагийн шагналт “Бяцхан эмэгтэй”, “Ромео, Жульетта хоёр”, “Цаг хугацаа” киноны од жүжигчин Клейр Дейнс
  • Олимп, дэлхийн мөнгөн медальт Оросын гимнастикч Елена Грошева
  • Телевизийн алдарт “Хаус” цувралын од жүжигчин Женнифер Моррисон
• 1980 – Паралимпын мөнгөн медальт, Дэлхийн аварга Их Британийн пара ширээний теннисч Сара Хээд
• 1981 – Олимп, европын аварга, Дэлхийн танхимын аварга, Европын танхимын хошой аварга, Дэлхийн хошой мөнгөн медальт Оросын гүйгч Юрий Борзаковский
  • Аргентиний хөлбөмбөгч Николас Бурдиссо
• 1983 – Дэлхийн аварга Кенийн марафонч Люк Кибет
• 1986 – Швейцарийн хөлбөмбөгч Блерим Жемаили
• 1987 – Бразилийн хөлбөмбөгч Луйз Адриано
• 1990 – Дэлхийн аварга, Европын 10 удаагийн аварга Их Британийн усанд сэлэгч Френ Хелсолл

Эх сурвалж: WIKIPEDIA