Шинэ судалгаа ноцтой баримтуудыг ил болголоо
Хятадын хойд хэсэгт орших Inner Mongolia Autonomous Region буюу Өвөр Монголын өөртөө засах оронд сургуулиудад монгол хэлний хэрэглээ аажмаар хумигдаж эхэлсэн тул олон монгол иргэн ‘Эх хэл, соёлоо хадгалах цорын ганц боломж’ хэмээн интернэтийг сонгожээ.
Харамсалтай нь, шинээр нийтлэгдсэн судалгаагаар, Хятадын эрх баригчид эдгээр үлдсэн цахим орон зайг хүртэл системтэйгээр онилон боомилж, устгаж байгааг тогтоосон байна.
PEN America, Southern Mongolian Human Rights Information Center хамтран гаргасан тайланд дурдсанаар, Хятадын засгийн газар монгол хэл, соёлыг хадгалж ирсэн чухал цахим нийгэмлэгүүдийг задлан тараах, хаах бодлогыг тууштай хэрэгжүүлж байгаа аж.
Олон жилийн турш үе үе цахим хавчлага явагдсаар ирсэн ч интернэт нь Хятадын хойд бүс нутагт амьдардаг, олон монголчуудын “Өмнөд Монгол” хэмээн нэрлэдэг нутгийн иргэдэд монгол хэлээр чөлөөтэй харилцах, хөгжим уран зохиолоо хуваалцах, нийгэмлэг байгуулах ховор боломжийн нэг байсаар иржээ.
2020 оноос хойш дарамт эрс чангарав
2020 онд Бээжин сургуулиудын сургалтын хэлнээс монгол хэлийг халж, хятад (мандарин) хэлийг үндсэн хэл болгох шинэ бодлого хэрэгжүүлсэн нь өргөн хүрээтэй эсэргүүцэл дэгдээжээ.
Үүний хариуд Хятадын эрх баригчид олноор нь баривчлах, “дахин хүмүүжүүлэх” хөтөлбөрт хамруулах, олон нийтийн өмнө албадан “гэмшүүлэх” зэрэг хатуу арга хэмжээ авсан байна.
Тайланд дурдсанаар, энэхүү офлайн дарамт нь улмаар цахим орчинд улам бүр гүнзгийрч, монгол хэлний орон зайг бүрэн шахах хэмжээнд хүрчээ.
Монгол соёлын цахим орон зай бараг бүрэн устжээ
“Save Our Mother Tongue” (“Эх хэлээ аваръя”) нэртэй судалгаанд дурдсанаар, өмнө нь үйл ажиллагаа явуулж байсан монгол соёлын цахим вэб сайтуудын 89 орчим хувь нь цензурт өртсөн, эсвэл бүрмөсөн хаагдсан байна.
Мөн онлайн нийгэмлэгүүдэд хатуу хязгаарлалт тогтоож, монгол хэл дээрх хамгийн өргөн хэрэглэгддэг сошиал аппликейшн болох Bainu-д ч дарамт шахалт үзүүлжээ.
Түүнчлэн тайланд “One Province, One Newspaper, One Client” гэх бодлогыг илчилсэн бөгөөд энэ нь төрийн хэвлэл мэдээллийн байгууллагууд өөрсдийн аппликейшн нээж, монгол хөгжүүлэгчдийн бүтээсэн хараат бус платформуудыг шахан зайлуулах зорилготой байжээ.
“Цахим орон зай бол өвөр монголчуудын сүүлчийн чөлөөт талбар”
Өдгөө Нью-Йорк хотод цөллөгт амьдарч буй Өмнөд Монголын сэтгүүлч Соёмбо Боржигон 2020 оны эсэргүүцлийн үеэр ажиллаж байсан “Inner Mongolia Daily” сонин нь хаагдаж, өөрөө нэг сарын хугацаанд дахин хүмүүжүүлэх ангид хоригдсон тухайгаа ярьжээ.
Тэрбээр өнөөдөр энэхүү системтэй соёлын хавчлагын талаар олон улсын анхаарлыг татахын төлөө дуу хоолойгоо хүргэхийн төлөө бичсээр байгаа аж.
Тэр Tech 24-д “Засгийн газар сургуулиудад монгол хэлийг хориглосноор цахим орон зай л өвөрмонголчуудын хамгийн сүүлчийн чөлөөт нийтийн талбар болж үлдсэн” хэмээн ярьжээ.
Түүний хэлснээр, энэ нь Хятадын засгийн газар монголчууд өөрсдийн хэлээр ярьж, хөгжим сонсож, түүхээ хэлэлцэж, нийгэмлэг болон нэгдэх орон зайг санаатайгаар устгаж байгааг илтгэж буй аж.
Тэрбээр мөн “Монгол дуу хөгжим стриминг платформуудаас арчигдаж, “Let Us Be Mongolian”, “I Am a Mongolian” зэрэг дуунууд бүрэн устсан.
Монголын онцлогтой үг хэллэг, тэр дундаа Чингис хаантай холбоотой нэр томъёог “салан тусгаарлах үзэл” хэмээн үзэж, цензурдэж буйг дурдсан байна.
Тэр “Миний төрж өссөн нутагт өнөөдөр хүмүүс ямар ч сэдвээр монгол хэлээр ярьж чадахгүй болсон. Монгол хэлний цахим орон зай бүхэлдээ алга боллоо” гэж хэлжээ.
Технологийн компаниудад хандсан анхааруулга
Liesl Gerntholtz, PEN America-гийн Barbey Freedom to Write төвийн гүйцэтгэх захирал, уг судалгаа нь технологийн компаниудад ноцтой сэрэмжлүүлэг болох ёстойг онцолсон байна.
Тэр “Соёлын эрх ба дижитал хавчлагын огтлолцол одоогоор хангалттай судлагдаагүй сэдэв. Хэрэв технологийн компаниуд нээлттэй, чөлөөт интернэтийг дэмждэг гэж үзэж буй бол энд болж буй үйл явдлыг үл тоох ёсгүй” хэмээн хэлжээ.
Түүний хэлснээр, энэ бол соёлыг цахим орчинд хэрхэн системтэйгээр дарамталж, устгаж болдгийн тод жишээ аж.
PEN America болон Southern Mongolian Human Rights Information Center байгууллагууд одоо технологийн компаниуд, засгийн газрууд, олон улсын байгууллагуудыг хамтран хариуцлага хүлээхийг уриалж, энэ бүс нутаг дахь монгол соёлыг цахим орчинд хамгаалахыг шаардаж буй юм байна.
“Айдас байлаа ч урагшлах нь тэсвэр тэвчээр”
Боржигин эцэст нь “Би соёлоо хамгаалах тэмцлээ хэзээ ч зогсоохгүй. Тэсвэр тэвчээр гэдэг нь айдасгүй байх бус, айдастайгаа зэрэгцэн урагшлахыг хэлдэг” хэмээн онцолсон байна.
Тэрбээр мөн “Бид өөрсдийн хэлээрээ цахим орчинд, сургуульд, нийгэмд харилцах эрхтэй гэдгээ эх орондоо байгаа хүмүүст ойлгуулахыг хүсэж байна” гэжээ.
Tech 24 Хятадын Гадаад хэргийн яамнаас тайлбар авахыг оролдсон ч нийтлэл нийтлэгдэх хүртэл албан ёсны хариу ирээгүй аж.
Эх сурвалж: FRANCE24
