Монголын улс төрд 2007 онд өрнөсөн “Элсний 13” хэмээх “үзэгдэл” тухайн үеийн эрх мэдлийн далд тэмцэл, нам доторх хагарал, лидерүүдийн нөлөөллийн зөрчлийг илчилсэн түүхэн жишээ болон үлдсэн.
Энэ үйл явдлыг эргэн санах шалтгаан өнөөдөр Ардчилсан намд үүсээд буй нөхцөл байдалтай шууд холбоотойгоор дахин гарч ирж байна. Учир нь, тухайн үед МАН дотор Д.Тэрбишдагва, Д.Арвин, Ч.Улаан нарын гишүүд намынхаа удирдлагыг шахан зайлуулах замаар дотоод эрх мэдлийн тэнцвэрийг өөрчлөх улс төрийн өрнөлийг эхлүүлж байв.
Өнөөдөр АН дотор мөн адил бүлэглэл хэлбэрийн улс төрийн хөдөлгөөн бий болж, намын дарга О.Цогтгэрэлийн удирдлагыг сулруулах, улмаар намын бодлого, чиглэлийг өөрчлөх оролдлого хийгдэж буй нь анзаарагдаж байна.
УИХ-ын нэр бүхий гишүүдийн бүрэлдэхүүнтэй энэ “шинэ 13” санамсаргүй тоон давхцал бус, харин тодорхой зорилготой улс төрийн нэгдэл байж болзошгүй гэсэн хардлагыг дагуулж эхэлжээ.
Эх сурвалжуудын мэдээлж буйгаар, УИХ-ын гишүүн О.Амгаланбаатар, П.Батчимэг, П.Мөнхтулга, Ж.Батсуурь, Ж.Баярмаа, Ц.Баатархүү, Б.Пунсалмаа, Ө.Шижир, Б.Пүрэвдорж, Р.Эрдэнэбүрэн, Д.Жаргалсайхан, Д.Ганбат нарын 12 хүн, дээр нь О.Цогтгэрэлийн оронд бүлгийн дарга болох хүсэлтэй байсан Ц.Тувааны нэр нэмэгдэж, яг 13 болжээ.
Тэдний үйлдэл сөрөг хүчний үүргийг сулруулах, эрх баригчидтай ойртох, цаашлаад албан тушаал, ялангуяа яамны суудалд хүрэх сонирхолтой холбоотой гэх таамгийг улам баталгаажуулж байгаа аж. Ийм нөхцөлд намын дотоод зөрчил зөвхөн үзэл баримтлалын маргаан биш, харин ашиг сонирхлын зөрчил болж хувирсан нь тодорхой харагдах.
Энэ бүхний зэрэгцээ Ардчилсан намын Үндэсний бодлогын хорооны гишүүн, генерал Б.Хурцын ярилцлага өгөхдөө нам доторх нөхцөл байдлыг улам хурц тодорхойлж, дотоод сонгуулийг “хулгай, дээрэм, залилангийн шинжтэй болсон” хэмээн үнэлэв.
Энэ нь улс төрийн институцийн хувьд ноцтой дохио болж буй. Тэрбээр намыг улс төрийн нам гэхээс илүү бизнесийн бүлэглэлүүдийн нэгдэл болсон гэж үзэж, “Мах импекс”, “ТЭСО”, “MGroup”, “M-Oil”, “Монос” зэрэг компаниудын нөлөө бодлого тодорхойлох түвшинд хүрснийг онцлов. Эндээс Ардчилсан намын ардчилсан шинж чанар алдагдаж, эдийн засгийн ашиг сонирхол давамгайлж буйг харж болохыг ч хэлж.
Мөн дотоод сонгуулийн үйл явцад шинэ, туршлагагүй хүмүүс богино хугацаанд удирдах түвшинд гарч ирж, харин олон жил намд ажилласан гишүүд шахагдан гарч буй нь институцийн тогтвортой байдлыг алдагдуулж, намын дотоод ардчиллыг формаль шинжтэй болгосныг харуулж байгаа аж.
Энэ бүхэн нийлээд Ардчилсан намыг хуваагдлын ирмэгт хүргэж, өмнө нь тохиолдож байсан “хоёр тамгатай нам”-ын нөхцөл байдал дахин давтах эрсдэл бий болгож буй бололтой.
Ийм нөхцөлд “Элсний 13” гэх зүйрлэл зүгээр нэг ёгтлол бус, харин зорилго, төгсгөл нь тодорхойгүй улс төрийн тэмцлийн илэрхийлэл болж буйг ажиглагчид хэлж байна. Өнөөдрийн АН дахь энэ бүлэглэл үнэхээр намын шинэчлэлийг зорьж байна уу, эсвэл эрх мэдлийн төлөөх ээлжит тэмцлийн нэг хэсэг үү гэдэг асуулт хариулт нэхсээр буй юм.
Гэхдээ ажиглагчдын үзэж буйгаар, нэг зүйл тодорхой байгаа аж. Юу гэвээс, дотоод зөрчлөө шийдэж чадахгүй нам гадаад улс төрийн өрсөлдөөнд амжилт гаргах боломжгүй. Хэрэв энэ байдал үргэлжилвэл Монголын улс төрд дахин нэг “элсэн дээрх тулаан” эхэлж, эцэстээ хэн ч хожихгүй үр дүн рүү хөтөлж мэдэх нөхцөл бүрдэх нь.
