Израиль улс лхагва гарагт Ливанд урьд өмнөхөөсөө ч хүчтэй цохилтууд өгч, олон зуун хүний аминд хүрчээ. Үүний улмаас Иран хариу арга хэмжээ авахаа анхааруулж, ийм нөхцөлд АНУ-тай байнгын энхийн хэлэлцээ үргэлжлүүлэх нь “зохисгүй” гэж мэдэгдэв.
Ираны гол хэлэлцэгч, парламентын дарга Мохаммад Багер Калибафын энэхүү байр суурь нь АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп мягмар гарагт гал зогсоох хэлэлцээр зарласны дараа бүс нутагт нөхцөл байдал тогтворгүй хэвээр буйг харуулж буй аж.
Хоёр тал бямба гарагт эхлэхээр товлосон энхийн хэлэлцээнд тэс өөр байр суурь баримталж буй бөгөөд хоёр долоо хоногийн гал зогсоох тохиролцоо тэр хүртэл үргэлжлэх эсэх нь тодорхойгүй байна.
Калибафын мэдэгдсэнээр, Израиль Ирантай холбоотон “Хезболлах”-ын эсрэг дайны ажиллагаагаа эрчимжүүлснээр гал зогсоох хэлэлцээрийн хэд хэдэн заалтыг зөрчжээ. Харин АНУ Ираныг цөмийн хөтөлбөрөөсөө бүрэн татгалзахыг шаардсанаар мөн хэлэлцээрийг зөрчсөн гэж тэр үзсэн байна.
Тэр мэдэгдэлдээ “Ийм нөхцөлд хоёр талын гал зогсоох хэлэлцээ болон хэлэлцээр хийх нь зохисгүй” гэж онцолжээ.
АНУ болон Израиль “Хоёр долоо хоногийн гал зогсоох хэлэлцээр Ливанд хамаарахгүй” гэж мэдэгдсэн бөгөөд Израилийн Ерөнхий сайд Биньямин Нетаньяху цохилтууд үргэлжилнэ гэдгийг баталжээ. АНУ-ын дэд ерөнхийлөгч Ж.Д.Вэнс мөн Иран гал зогсоох тохиролцоог Ливанд хамаарна гэж андуурсан байж магадгүй гэж мэдэгдсэн байна.
Цөмийн асуудал дээр ч талуудын байр суурь эрс зөрүүтэй хэвээр байна. Трамп Иран уран баяжуулалтаа зогсоохыг зөвшөөрсөн гэж мэдэгдэж, одоо байгаа нөөцөө хүлээлгэн өгнө гэж Цагаан ордон мэдээлсэн. Тэрээр “АНУ Ирантай хамтран гүн булшлагдсан цөмийн үлдэгдлийг бүрэн устгана” гэж олон нийтийн сүлжээнд бичжээ.
Харин Калибафын хэлснээр, гал зогсоох нөхцлийн дагуу Иран уран баяжуулах эрхтэй хэвээр байгаа аж.
Таван долоо хоног үргэлжилсэн дайнд хоёр тал хоёулаа ялалт байгуулсан гэж мэдэгдсэн ч гол зөрчил хэвээр үлдсэн байна. Ирээдүйн Ойрхи Дорнодын геополитикийг тодорхойлохуйц хэлэлцээрийн талаар талууд өөр өөр шаардлага тавьсаар байна.
Тодорхойгүй байдал үргэлжилж байгаа ч дэлхийн хөрөнгийн зах зээл өсөж, нефтийн үнэ огцом буурч, баррель нь ойролцоогоор 95 ам.долларт хүрчээ. Гэсэн ч Ормузын хоолойд Ираны нөлөө хэвээр байгаа нь Персийн булангийн эрчим хүчний тэнцвэрт байдалд өөрчлөлт авчирсныг харуулж байна.
Израиль “хэзээ ч байлдааны ажиллагааг сэргээхэд бэлэн” буюу “буудлагын товч дээр хуруугаа тавьсан” хэвээр байгааг Нетаньяху онцолсон байна.
Ливаны иргэний хамгаалалтын албаны мэдээлснээр, Израилийн цохилтын улмаас лхагва гарагт 254 хүн амь үрэгдсэний 91 нь нийслэл Бейрут хотод бүртгэгджээ. Зарим цохилт энгийн иргэдэд нүүлгэн шилжих анхааруулга өгөлгүйгээр хийгдсэн гэж оршин суугчид мэдээлсэн байна.
Ираны дэмжлэгтэй “Хезболлах” бүлэглэл пүрэв гарагийн эхээр гал зогсоох хэлэлцээр зөрчигдсөнд хариу болгон Израилийн хойд хэсэг рүү пуужин харвасан гэж мэдэгджээ.
Эммануэль Макрон Израилийн Ливанд хийсэн “ялгаварлалгүй халдлага”-ыг эрс буруушааж, гал зогсоох хэлэлцээр Ливаныг бүрэн хамрах ёстой гэж мэдэгдсэн байна. Мөн Европын 13 улс, Япон, Канад хамтарсан мэдэгдэл гаргаж, гал зогсоохыг дэмжин, дэлхийн эрчим хүчний ноцтой хямралаас сэргийлэхийн тулд мөргөлдөөнийг хурдан зогсоохыг уриалжээ.
Иран мөн Персийн булангийн орнуудад байрлах нефтийн байгууламжуудыг онилон цохилт өгсөн бөгөөд Саудын Араб дахь хоолойд халдсан байна. Кувейт, Бахрейн, АНЭУ ч мөн пуужин, дроны халдлагад өртсөн гэж мэдээлжээ.
Ормузын хоолойгоор зөвшөөрөлгүй хөлөг онгоц нэвтрэхийг хориглосон хэвээр байгаа бөгөөд тээвэрлэгчид нөхцөл байдал тодорхой болох хүртэл хөдөлгөөнөө сэргээхээс зайлсхийж байна.
Энэ хооронд Трамп Иранд зэвсэг нийлүүлж буй улс орнуудад 50 хувийн шийтгэлийн татвар ногдуулна гэж мэдэгдсэн ч ийм шийдвэр гаргах бүрэн эрх түүнд байхгүй гэж ажиглагчид үзэж байна.
Дайны дараа Иранд олон хүн гудамжинд гарч баяр тэмдэглэн, Ираны далбааг мандуулж, АНУ болон Израилийн тугийг шатаасан байна. Гэвч энхийн хэлэлцээр тогтвортой үргэлжлэх эсэхэд эргэлзэж буй хүмүүс ч цөөнгүй байв.
Хоёрдугаар сарын 28-нд эхэлсэн энэхүү дайнд АНУ болон Израиль Ираны цөмийн хөтөлбөрийг зогсоох, бүс нутаг дахь нөлөөг нь бууруулах зорилготой байсан гэж мэдэгдсэн. Гэсэн ч одоогоор Иран өндөр баяжуулсан ураны нөөцөө хадгалсан хэвээр бөгөөд пуужин, дроноор хөрш орнуудаа онох чадвараа алдаагүй байна. Мөн дотоодын улс төрийн тогтолцоо нь гаднын дарамтыг даван гарч, нуран унах шинж тэмдэг ажиглагдахгүй хэвээр байгаа аж.
Эх сурвалж: REUTERS
