Ойрхи Дорнодыг хамарсан мөргөлдөөний сөрөг үр дагавар Европын Холбоог өмнө нь донсолгож байсан өнгөрсөн хямралуудын дурсамжийг дахин сэдрээж байна.
Орос Украинд 2022 оны хоёрдугаар сард бүрэн хэмжээний довтолгоо эхлүүлснээс хойш долоон сарын дараа Европын Комиссын Ерөнхийлөгч Европын Парламентын индэр дээр зогсож, Оросыг Европын холбооны эрчим хүчний зах зээлийг удирдан манипуляц хийж байна гэж буруутгаж байжээ.
Урсула фон дер Ляйен “Тэд хий нийлүүлэхээс илүү шатаахыг илүүд үзэж байна” хэмээн хэлж, тив даяар эрчим хүчний үнэ огцом өсөж, хэрэглэгчдийг дарамталж буйг онцолж байв.
Тэрбээр “Энэ бол манай эрчим хүчний эсрэг дайн, манай эдийн засгийн эсрэг дайн, манай үнэт зүйлсийн эсрэг дайн, манай ирээдүйн эсрэг дайн” гэж мэдэгдэж, Европ хэдийнэ Оросын хийгээс татгалзаж, АНУ болон Норвеги зэрэг найдвартай түншүүд рүү шилжиж эхэлснийг онцолсон. Гэвч дөрвөн жилийн дараа Европын зүрхэнд дахин эрчим хүчтэй холбоотой гүн бухимдал үүсэв.
Европын өндөр албан тушаалтан “Бид сургамж авна гэж амалсан. Бүх зүйл өөрчлөгдөнө гэж амалсан. Гэвч одоо ч байдал хэвээр” хэмээн нэгэн нэрээ нууцлан ярьжээ. Түүний гол санаа нь Ойрхи Дорнод дахь мөргөлдөөнөөс үүдэлтэй Европын эрчим хүчний шинэ хямрал бөгөөд энэ нь Брюссельд болох Европын удирдагчдын дээд хэмжээний уулзалтын гол асуудал болж магадгүй аж.
Тэр “Урт хугацааны төлөвлөгөөнд анхаарахын оронд Европын Ерөнхий сайд нар болон Ерөнхийлөгч нар эрчим хүчний үнийн өсөлтөд сандарч, богино хугацааны шийдэл хайж байна. “Оросын довтолгооны дараах хямралтай яг адил. Өөр мөргөлдөөн, гэхдээ Европын дотоод хуваагдал, эрчим хүчний асуудлын ижил хүндрэлүүд давтагдаж байна. Бид энэ тойргоос гарах хэрэгтэй” гэж онцолжээ.
Европын ихэнх бодлого боловсруулагчид үүнтэй санал нийлдэг ч Европын холбооны 27 улс эрчим хүчний хэрэгцээ, салбарын бүтэц, сэргээгдэх эрчим хүчний талаарх байр сууриараа ялгаатай тул нийт тивийн хэмжээнд эрчим хүчний хараат бус байдлыг бүрэн хангах боломж хэр бодитой вэ гэдэг асуулт хэвээр байгаа аж.
Эрчим хүчний хямралд өртсөн Европын орнууд
2022 оноос хойш их зүйл өөрчлөгдсөн. Орос Украин руу довтолсны дараа Европ Оросын хий, нефть, нүүрснээс хамаарлаа бууруулж, эрчим хүчний хувьд бие даах зорилт тавьсан.
Европын холбоо шийдвэр гаргасны дараа маш хурдан хариу арга хэмжээ авч, Оросын эрчим хүчний хараат байдлыг бууруулсан. Өнөөдөр Оросоос импортолж буй нефть нийт импортын ердөө 2 хувийг эзэлж буй нь ихэвчлэн Оростой ойр улс болох Унгар, Словак руу нийлүүлэгдэж байгаа аж. Мөн ЕХ ирэх жил гэхэд Оросоос авах бүх төрлийн хийн импорт, LNG-ийг ч бүрэн зогсоохоор төлөвлөжээ.
Энэ нь Украинд халдахаас өмнөх үеийн байдалтай харьцуулахад огцом өөрчлөлт юм. Тухайн үед жишээлбэл, Германы импортын байгалийн хийн 55 хувийг Орос нийлүүлдэг байсан нь химийн болон автомашины үйлдвэрлэл зэрэг эрчим хүч их шаарддаг салбаруудыг тэжээж байсан аж.
2022 онд эрчим хүчний үнэ огцом өсөхөд Итали, Их Британи зэрэг олон улс иргэд, бизнесүүдийг дэмжихэд их хэмжээний төсөв зарцуулахад хүрсэн. COVID-19-ийн дараах эдийн засгийн дарамттай давхацсан нь засгийн газруудад илүү хүндээр туссан. “Төрөлжүүлэх” буюу нэг эх үүсвэрээс хамаарахгүй байх нь Брюсселийн гол уриа болсон. Гэвч дөрвөн жилийн дараа ч эрчим хүчний хамаарал бүрэн арилсангүй. Европ одоо Норвеги болон АНУ-аас ихээхэн хамааралтай болсон ч энэ нь асуудлыг бүрэн шийдээгүй байна.
АНУ-ын гол үүрэг
АНУ Европын эрчим хүчний гол тулгуур болж, Оросыг орлож байна. Европ 2022 оноос хойш хоолойн хийнээс шингэрүүлсэн байгалийн хий (LNG) рүү хурдан шилжсэн. Өнөөдөр Европ дэлхийн хамгийн том LNG импортлогч агаад АНУ нийт импортын 57 хувийг нийлүүлж байна.
Германы хувьд импортолж буй LNG-ийн 96 хувь нь АНУ-аас ирж буй аж. Энэ хамаарал нь улс төрийн харилцаанд ч нөлөөлж буй бөгөөд зарим тохиолдолд Европын эв нэгдэлд дарамт үүсгэх болжээ.
АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп Европоос илүү их LNG худалдан авахыг шаардаж, худалдааны тарифын дарамт үзүүлж ирсэн. Тухайлбал, ЕХ-нд 30 хувийн тариф ногдуулахаар сүрдүүлж байсан ч дараа нь хэлэлцээний хүрээнд бууруулсан.
Европын Комиссын Ерөнхийлөгч Урсула фон дер Ляйен АНУ-д айлчилж, ойрын гурван жилд нефть, LNG, цөмийн технологид нийт 750 тэрбум ам.доллар зарцуулах тохиролцоонд хүрсэн. Үүнийг Оросоос хараат байдлыг бууруулах стратеги гэж тайлбарласан ч бодит байдал дээр ЕХ АНУ-аас ихээхэн хамааралтай хэвээр үлдсэн.
Европын эмзэг байдал
Европ LNG-д түшиглэх болсон нь дэлхийн зах зээлийн үнийн хэлбэлзэлд маш эмзэг болгож, Ойрхи Дорнодод үүссэн хямрал үүнийг тод харуулж байна. Ормузын хоолой нь дэлхийн газрын тосны 20 хувийг дамжуулдаг хамгийн чухал тээврийн зам юм. Энэ бүсэд хурцадмал байдал үүсэхэд дэлхийн эрчим хүчний үнэ шууд өсдөг. Европ Ойрхи Дорнодоос их хэмжээгээр шууд худалдан авдаггүй ч дэлхийн зах зээлд нөлөөлөх аливаа саатал нь үнэ өсөхөд хүргэдэг байна.
Үнэ, өрсөлдөх чадвар
Мэргэжилтнүүдийн үзэж буйгаар, Европ эрчим хүчний эх үүсвэрээ олж чадах аж. Учир нь, эдийн засгийн чадавхаараа бусдаас илүү төлөх боломжтой. Гэвч гол асуудал нь өртөг, өрсөлдөх чадвар юм. Урт хугацаанд Европ эрчим хүчний нөөцөө нэмэгдүүлэх, хэрэглээг оновчтой болгох шаардлагатай.
АНУ-аас хараат байдал нь тодорхой эрсдэл дагуулдаг. Жишээлбэл, улс төрийн шийдвэр, байгалийн гамшиг, дотоод бодлого өөрчлөгдвөл нийлүүлэлт тасалдах магадлалтай. Мөн Норвеги ч Европын хамгийн том хий нийлүүлэгч болсон ч бараг дээд хүчин чадлаараа ажиллаж байгаа тул нийлүүлэлтийг нэмэгдүүлэх боломж хязгаарлагдмал буй юм.
Богино хугацааны шийдлийн эрэл
Европын удирдагчид үнийн өсөлт, инфляц, мөн нийгмийн дарамтыг бууруулах богино хугацааны арга хэмжээ хайж байна. Үүнд татвар бууруулах, үнийн дээд хязгаар тогтоох зэрэг арга багтаж буй аж. Мөн Ойрхи Дорнодын хямралтай холбоотойгоор дүрвэгсдийн урсгал нэмэгдэх вий гэсэн болгоомжлол ч байна. Европын Комисс эрчим хүчний төлбөрийг бууруулах, иргэдэд хөнгөлөлт үзүүлэх шаардлагатай гэж мэдэгджээ.
Хятадын жишээ
Хятад эрчим хүчний аюулгүй байдлыг хангахын тулд цахилгаанжуулалтад төвлөрсөн стратеги баримталж ирсэн. Өнөөдөр тэдний эрчим хүчний хэрэглээний 30 хувиас илүү нь цахилгаан бөгөөд цахилгаан автомашины хэрэглээ ч өндөр буй.
Европын дотоод зөрчил
Европ дотор эрчим хүч, байгаль орчин, эдийн засгийн бодлогын талаар санал зөрөлдөөн их байна. Зарим улс Оросоос эрчим хүч авахыг замыг дахин нээхийг хүртэл санал болгож байгаа бол зарим нь сэргээгдэх эрчим хүчийг дэмжиж буй аж. Мөн нүүрстөрөгчийн ялгарлыг бууруулах зорилготой ETS системийг сулруулах эсэх дээр маргаан өрнөж байна.
Европ эрчим хүчний хараат байдлаа бууруулах оролдлого хийсэн ч шинэ геополитикийн нөхцөл байдал түүнийг дахин сорьж эхэлжээ. “Энэ хямрал эргэлтийн цэг болох уу?” гэсэн асуулт урган гарч буй ч өмнөх хямралуудын адил Европ дахин ижил асуудлуудтай тулгарсаар байгаа аж. Шийдэл нь урт хугацааны төлөвлөгөө, улс төрийн эв нэгдэл болон эрчим хүчний бодлогын бодит хэрэгжилтээс хамаарах нь тодорхой.
Эх сурвалж: BBC
