Сүүлийн хорин жилийн хугацаанд АНЭУ-ын хамгийн том хот болох Дубай дэлхийн олон орны хөрөнгө оруулагчид, бизнес эрхлэгчид, өндөр ур чадвартай мэргэжилтнүүд, инфлюэнсерүүд болон чинээлэг жуулчдыг татсан томоохон төв болж чадсан. Үүний гол шалтгаан нь бизнес эрхлэх таатай орчин, тансаг бөгөөд тав тухтай амьдрал, мөн хамгийн чухал нь аюулгүй байдал байв.
Гэвч сүүлийн үед Ойрхи Дорнодод өрнөж буй зөрчилдөөн, цэргийн ажиллагааны улмаас энэ аюулгүй байдлын тухай ойлголтод ноцтой эргэлзээ үүсч эхэлжээ. Иймээс Дубайг “Ойрхи Дорнодын Швейцарь” хэмээн нэрлэх нь өмнөх шигээ тохиромжтой биш болж магадгүй гэсэн байр суурь шинжээчдийн дунд гарч байна.
Швейцарь улс бараг хоёр зууны турш дайнд оролцоогүй, тогтвортой байдлаараа алдартай бол Ойрхи Дорнодын бүс нутагт тогтвортой энх тайван тогтоход урт хугацаа шаардагдаж болзошгүй аж. Тэр ч байтугай АНУ болон Израилийн цэргийн ажиллагаа ойрын хугацаанд дууслаа ч бүс нутгийн хурцадмал байдал бүрэн намжих эсэх нь тодорхойгүй хэвээр буй юм.
Дайны нөхцөл байдалтай холбоотойгоор АНЭУ-д болж буй үйл явдлууд дэлхийн анхаарлыг татаж эхэлжээ. Telegram мессенжерийн үүсгэн байгуулагч Павел Дуров гуравдугаар сарын 1-нд Дубайгаас явахдаа X сүлжээнд сонирхолтой тайлбар үлдээсэн байна.
Тэрбээр “Би үнэгүй салютыг алдаж байна, бас өөрийгөө илүү их эрсдэлд оруулж байна. Учир нь, гэмт хэргийн түвшинг харвал, пуужин нисч байсан ч Дубай Европоос илүү аюулгүй хэвээр” хэмээн бичжээ. Энэ нь түүний хувийн байр суурь байсан ч тухайн үед хотын дээгүүр пуужин, дронууд нисэж байгаа нөхцөл байдлыг илэрхийлсэн анхаарал татахуйц үг байв.
АНЭУ-ын албан ёсны мэдээллээр гуравдугаар сарын 10-ны байдлаар Иран улс дайны эхлэлээс хойш Дубайн чиглэлд ойролцоогоор 1700 орчим пуужин болон дрон илгээсэн байна. Эдгээрийн дийлэнх буюу ойролцоогоор 90 хувийг агаарын довтолгооноос хамгаалах систем амжилттай устгасан боловч зарим нь байндаа хүрч, тодорхой хэмжээний хохирол учруулжээ.
Пуужингийн цохилтын улмаас Дубайн алдартай барилга байгууламжуудын зарим нь гэмтсэн бөгөөд тэдгээрийн дунд тансаг зэрэглэлийн Fairmont The Palm зочид буудал, дэлхийд алдартай Burj Al Arab зочид буудал болон Dubai International Airport зэрэг багтаж буй. Дэлхийн хамгийн ачаалалтайд тооцогддог энэхүү нисэх буудлын үйл ажиллагаа хэсэг хугацаанд хязгаарлагдсан нь олон улсын нислэгүүдэд нөлөөлжээ.
Нийт хохирлын хэмжээ одоогоор харьцангуй бага гэж үнэлэгдэж байгаа ч бодит баримтаас илүү хуурамч бичлэг, мэдээлэл интернэтэд өргөн тархсан нь нөхцөл байдлыг улам ээдрээтэй харагдуулж буй юм. Гэсэн хэдий ч халдлагын улмаас дор хаяж дөрвөн хүн амиа алдаж, зуу гаруй хүн хөнгөн болон хүндэвтэр гэмтэл авсан талаар албан ёсоор мэдээлжээ.
Ойрхи Дорнодын асуудлаар судалгаа хийдэг European Council on Foreign Relations байгууллагын шинжээч Синция Бианко энэ нөхцөл байдлыг Дубайн хувьд хамгийн таагүй хувилбар хэмээн тодорхойлсон байна. Түүний хэлснээр, Дубайн амжилт нь тогтворгүй бүс нутагт оршдог ч аюулгүй “оазис” гэсэн нэр хүнд дээр тулгуурлаж ирсэн. Энэ нэр хүндэд эргэлзээ үүсэх нь хотын ирээдүйд томоохон сорилт болж магадгүй ажээ.
Үнэндээ Дубайг “гадаадын баячуудын хот” гэж нэрлэх нь бий. Учир нь, хотын нийт оршин суугчдын ойролцоогоор 90 хувь нь гадаадын иргэд байдаг. 2025 оны эцсээр үл хөдлөх хөрөнгийн брокер Savills компанийн гаргасан судалгаагаар Дубай чинээлэг гадаадын оршин суугчдад хамгийн сонирхолтой хотын жагсаалтад тэргүүлж, Нью-Йорк хотыг хүртэл гүйцэж түрүүлжээ.
Энэ амжилтын гол шалтгаанууд нь орлогын татвар, хөрөнгийн өсөлтийн татвар, өв залгамжлалын татвар зэрэг олон төрлийн татвар байхгүй, аюулгүй байдлын түвшин өндөр, дэд бүтэц сайн хөгжсөн зэрэг хүчин зүйлүүдтэй холбоотой аж.
Henley & Partners компанийн судалгаагаар зөвхөн 2025 онд л гэхэд ойролцоогоор долларын 10 мянган саятан Дубайд нүүж ирсэн бөгөөд тэдний нийт хөрөнгө 63 тэрбум ам.доллароор хэмжигдэж байжээ. Одоогийн байдлаар Дубайд 81 мянга гаруй саятан амьдарч байгаагаас 237 хүн нь 100 сая доллараас дээш хөрөнгөтэй, харин 20 хүн нь долларын тэрбумтан юм байна.
Сүүлийн арван жилд саятнуудын тоо өссөн хурдаараа Дубай дэлхийд зөвхөн Шэньжэнь болон Гуанжоу хотуудын дараа бичигдэж буй. Мөн Орос Улс Украинд халдан довтолсноос хойш Дубайд суурьшсан чинээлэг оросуудын тоо мэдэгдэхүйц нэмэгдсэн гэж хэвлэлүүд мэдээлдэг. ОХУ-ын Эдийн засгийн хөгжлийн яамны мэдээлснээр, 2024 онд хоёр сая орос иргэн Дубай руу зорчсон нь 2021 оны 500 мянга хүрэхгүй байсан үзүүлэлттэй харьцуулахад эрс өссөн тоо аж.
Дубай зөвхөн аялал жуулчлалын төв төдийгүй санхүүгийн томоохон төв болсон. Тухайлбал, Dubai International Financial Centre буюу DIFC-д 120 орчим “family office” буюу гэр бүлийн хөрөнгө удирдлагын байгууллага үйл ажиллагаа явуулж, нийтдээ 1.2 их наяд ам.долларын хөрөнгө удирддаг байна. Тэднийг татдаг гол хүчин зүйл нь татварын уян хатан орчин, Английн эрх зүйд суурилсан найдвартай хууль эрх зүйн тогтолцоо, мөн Персийн булангийн орнуудын томоохон хөрөнгө оруулалтын сангуудтай ойр байршил аж.
Үүнээс гадна дэлхийн технологийн томоохон компаниуд Дубайг бүс нутгийн төв болгож сонгосон. Тухайлбал, Google, Amazon, IBM, Microsoft, Nvidia, Oracle зэрэг компаниуд энд оффис нээж, зарим нь дата төвүүд хүртэл байгуулсан байна. Гэвч сүүлийн үед Ираны довтолгоонд Amazon-ын гурван дата төв өртсөн тухай мэдээлэл гарчээ. Тэдгээрийн хоёр нь АНЭУ-д, нэг нь Бахрейн улсад байрладаг аж. Мөн Ираны Tasnim News Agency агентлаг “Тегеран Америкийн компаниудын байгууламжуудыг шинэ боломжит бай” гэж үзэж магадгүй хэмээн мэдээлсэн нь олон улсын бизнесийн хүрээнд болгоомжлол төрүүлжээ.
Дайн эхэлсний дараахан дэлхийн хэвлэл мэдээллийн анхаарал Дубайд гацсан жуулчдын асуудалд төвлөрч байв. Нислэгүүд олноор цуцлагдсанаас болж олон арван мянган жуулчин хотыг орхиж чадалгүй саатжээ. Үнэндээ Дубай бол дэлхийн хамгийн том аялал жуулчлалын төвүүдийн нэг бөгөөд 2025 онд 20 сая жуулчин хүлээн авч, нисэх буудлын зорчигчийн урсгал 95 саяд хүрсэн байна.
Ойрхи Дорнодын аялал жуулчлалын хөгжил судалдаг профессор асан Ханс Хопфингерийн хэлснээр, Дубайд өмнө нь террорист халдлага бараг гарч байгаагүй тул өнөөгийн нөхцөл байдал нь олон хүний хувьд жинхэнэ шок болж байгаа аж.
Мөн үл хөдлөх хөрөнгийн зах зээлд юу болох вэ гэсэн асуулт гарч иржээ. 2019 оны сүүлээс хойш Дубайн орон сууцны үнэ ойролцоогоор 70 хувиар өссөн боловч дайн эхэлснээс хойш олон хэлцэл түр хугацаанд зогссон байна. Одоогийн байдлаар үнэ буурах эсэхийг тодорхой хэлэхэд эрт байгаа ч хөрөнгө оруулагчид нөхцөл байдлыг анхааралтай ажиглаж эхэлжээ.
Dar Global компанийн гүйцэтгэх захирал Зияд эль‑Шаар Reuters агентлагт өгсөн ярилцлагадаа Персийн булангийн орнуудын эдийн засгийн үндсэн үзүүлэлтүүд хүчтэй хэвээр буй бөгөөд бүс нутагт ихэвчлэн үйл явдлууд хурдан эхэлж, хурдан дуусдаг гэж онцолсон байна.
Гэсэн хэдий ч урт хугацаанд ямар үр дагавар гарах нь тодорхойгүй хэвээр байгаа аж. Хэрэв дайн сунжралгүй дуусч, Иранаас ирэх аюул багасвал сүүлийн үйл явдлууд хүмүүсийн ой санамжаас хурдан арчигдаж магадгүй. Харин эсрэгээрээ дайн удаан үргэлжилж, пуужингийн довтолгоо давтагдсаар байвал Дубайн хувьд ноцтой сорилт болж мэдэх нь. Учир нь, Дубайд оршин суух виз авах нь харьцангуй амархан байдаг шиг хүмүүс тэндээс явах нь ч мөн адил амархан байдаг аж.
Ихэнх гадаадын иргэдийн виз ажил, эсвэл бизнес дээр суурилдаг бөгөөд урт хугацааны “алтан виз” хөтөлбөр харьцангуй саяхан бий болсон. Харин гадаадын иргэдэд АНЭУ-ын иргэншил авах боломж маш ховор байдаг. Тиймээс нөхцөл байдал дордвол гадаадын иргэд хотыг нэн яаралтай орхих магадлалтай ажээ.
Princeton University-ийн Ойрхи Дорнод судлалын шинжээч Бернард Хайкелийн хэлснээр, өнөөгийн нөхцөл байдал урьд өмнө бараг тохиолдож байгаагүй зүйл аж. Тэр “Хэрэв дайн сунжирч, хүмүүсийн амьдрал тэсвэрлэхэд бэрх болох хэмжээнд хүрвэл АНЭУ олон жилийн турш хадгалж ирсэн “аюулгүй боомт” гэсэн статусаа алдах эрсдэлтэй байж магадгүй” гэж дүгнэжээ.
Эх сурвалж: DW
