АНУ-ын Ерөнхийлөгч Доналд Трамп хоёрдугаар сарын 27-ны баасан гаргийн орой Флорида дахь өөрийн Мар-а-Лаго ордонд хүрэлцэн ирээд, удаагүй байхдаа АНУ-ын тагнуулын байгууллагуудаас нэгэн чухал мэдээлэл хүлээн авчээ. Тэд Ираны дээд удирдагч Али Хаменеин байршлыг тогтоосон аж.
Трамп Ирантай дайн эхлүүлэхийн тулд хэдэн сарын өмнөөс бэлтгэж эхэлсэн байна. Сүүлийн долоо хоногуудад тэрбээр АНУ-ын цэргийн удирдлагуудад Израильтай нягт уялдаа холбоотой хамтарсан цохилтын төлөвлөгөө боловсруулахыг үүрэг болгожээ.
Ираны цөмийн хөтөлбөрийн талаар түүний болгоомжлол нэмэгдэж байсан бөгөөд Женевт болсон хэлэлцээ түүнийг төдийлөн тайвшруулж чадаагүй байна.
Трампын үзэж буйгаар, Тегеран АНУ болон Израилийн байнууд руу довтлох бэлтгэл хийж байсан байж болзошгүй аж. АНУ бүс нутагт нисэх онгоц тээгч хөлөг байрлуулж, нэмэлт хүч илгээж байсан ч Ираны тал хэлэлцээг яаравчлуулах шинжгүй байжээ.
Трамп “Тэд дахин нэг долоо хоногийн дараа уулзъя гэсэн. Тэр үед би ‘Тэд эхэлж цохилт өгөх гэж байна’ гэж бодсон” хэмээн ярьсан байна.
“Operation Epic Fury” ажиллагаа
Трампын далайн эргийн хувийн клубт зочид баярлаж байх зуур тэрбээр нөгөө талд нь цэргийн болон тагнуулын дээд удирдлагуудтай уулзалт хийж, Ираны удирдлагын эсрэг шийдвэртэй цохилт өгөх тушаал гаргажээ.
Гуравдугаар сарын 4-нд өгсөн ярилцлагадаа Трамп “Бид төлөвлөснөөсөө эрт хөдөлсөн. Уг нь долоо хоногийн дараа цохилтоо эхлүүлэх гэж байсан” гэж хэлсэн байна.
Тегеранд бямба гаргийн үүрээр ажлын долоо хоног эхлэхтэй зэрэгцэн “Operation Epic Fury” нэртэй ажиллагаа эхэлжээ. АНУ алсын тусгалтай пуужин, дронууд Израилийн сөнөөгч онгоцуудыг оролцуулан Ираны зэвсгийн агуулах, пуужингийн систем, тэнгисийн хүчний байгууламж, агаарын хамгаалалтын систем болон командын төвүүдийг онилон цохилт өгсөн байна.
Энэ нь сүүлийн хэдэн арван жилд бүс нутагт болсон хамгийн том агаарын цохилтын нэг болжээ. Цохилтын үеэр Ираны дээд удирдагч Али Хаменеи амь үрэгдсэн. Тэрээр 36 жилийн турш Ираны теократ дэглэмийг удирдсан аж. Мөн түүний боломжит залгамжлагч гэж тооцогдож байсан хэд хэдэн өндөр албан тушаалтан амиа алджээ.
Трамп “Би тэдний их удирдагчийг устгасан. Тэр өрөө байхгүй болсон” гэж мэдэгджээ. Гэсэн хэдий ч бөмбөгдөлтийн улмаас иргэдийн амь нас хохирч буй. Ираны өмнөд хэсэгт нэгэн охидын сургууль цохилтод өртөж, 150 гаруй хүн амь үрэгджээ.
Ираны хариу довтолгоо
Иран АНУ-ын баазууд болон холбоотнуудын байрлал руу пуужин, дроноор довтолж, хариу арга хэмжээ авчээ. Мөн Катар дахь Ал Удеид Эйр Бэйс болон Персийн булангийн бүсийн бусад цэргийн байгууламжуудыг ч онилсон байна.
Кувейт дэх АНУ-ын командын төв рүү дроноор довтолж, зургаан америк цэрэг амиа алджээ.
Америкчууд эх орондоо халдлагад өртөх эрсдэлтэй эсэх талаар асуухад Трамп “Тийм байж магадгүй. Дайнд орвол хүмүүс амиа алдана” гэж хэлсэн байна.
Трампын цэргийн бодлого
Трамп өмнө нь “Дайныг зогсооно” гэж амалж байсан ч бодит байдал дээр олон улсад цэргийн хүч ашиглах шийдвэр идэвхтэй гаргах болжээ.
Тэрбээр дахин Ерөнхийлөгч болсноосоо хойш найман улсад цэргийн ажиллагаа явуулахыг зөвшөөрсөнөөс гурав нь өмнө нь АНУ-ын шууд цохилтод өртөж байгаагүй орнууд аж.
2025 онд л гэхэд тэрбээр өмнөх ерөнхийлөгч дөрвөн жилд зөвшөөрсөнөөс илүү олон агаарын цохилтыг баталсан байна. Түүний захиргаа:
Йеменд Хути босогчдын эсрэг агаарын цохилт,
Венесуэлийн хөлөг онгоцуудад тэнгисийн ажиллагаа,
Венесуэлийн Ерөнхийлөгч Nicolás Maduro-г баривчлах ажиллагаа,
Эквадорт “террорист байгууллагууд”-ын эсрэг хамтарсан ажиллагаа зэрэг хэд хэдэн цэргийн ажиллагаа хэрэгжүүлжээ.
Мөн АНУ Кубын асуудалд анхаарал хандуулж эхэлсэн бөгөөд тус улсын Ерөнхийлөгч Мигель Диас-Канель цэргийн сургуулилалтаа нэмэгдүүлсэн байна.
Ираны ирээдүй
Трамп Иранд шинэ засгийн газар байгуулахад АНУ оролцоно гэж мэдэгдсэн. Тэр “Би дахин нэг Хаменеи гарч ирэхийг хүсэхгүй байна. Шинэ удирдагчийг сонгоход бид оролцох ёстой” гэж хэлжээ.
Гэхдээ шинжээчид Ираны тогтолцоо ганц хүний дэглэм биш, харин гүн суурьтай байгууллагуудын систем тул удирдагчийг солих нь амаргүй гэж анхааруулж байгаа аж.
Зарим шинжээчид дэглэм унаснаар улс орон задрах, дотоод зөрчил, иргэний дайн гарах эрсдэл бий гэж үзэж байна.
Дайн хэрхэн дуусах вэ?
Трампын эхлүүлсэн энэ дайн Ойрхи Дорнодын хүчний тэнцвэрийг өөрчилж магадгүй аж. Гэвч түүний үр дүнг хэн ч урьдчилан хэлж чадахгүй байгаа юм.
АНУ-ын Ерөнхийлөгчид дайн эхлүүлэх шийдвэр гаргах эрх бий бол тэр дайн хэрхэн дуусахыг шийдэх боломж бараг байхгүй билээ.
Эх сурвалж: YAHOO
